Små Barns Beste

Lengten etter barn, fritid eller ein heim som oppfyller grunnleggande HMS-krav, treng ikkje vere synonymt med konservatisme.

Tekst: Monica Goksøyr, jurist og forfattar, monicgoks90@gmail.com.

Ein gong i august sat eg på Deichman og las om den romantiske budeiestilens renessanse, i Morgenbladet. Som skildra av Elise Dybvik, har kvinnemoten blitt nostalgisk, og i samband med tradwife-trenden på sosiale medium har blonder, pufferme og skaut blitt symbolet på konservative verdiar og reaksjonær politikk.

Det pussige var at eg sjølv hadde teke på meg skaut denne dagen. Eg fann trøyst i Dybviks framheving av at akkurat skautet påkallar to motstridande kvinneideal: eit som er leiande for kraftkokande husmorromantikar på TikTok, medan det andre – mitt tilfelle – er inspirert av 1970-talets kvinnekamp.

Forvekslingsfaren kjendest likevel utriveleg, og det hjelpte ikkje at ein annan, mannleg bibliotekbrukar stadig møtte blikket mitt og sende koketterande smil. Elles ville eg nok ha late meg smigre, men no kunne eg ikkje riste av meg frykta for at karen registrerte hovudplagget mitt og førestilte seg at han med denne kvinna kunne kome heim til biff og blowjob.

I september fekk me kvinnemotens nostalgiske dreiing tydeleg demonstrert i «kvinnekamp»-sendinga i NRK Debatten, der husmorforsvararane som erklærte at likestillinga har gått for langt, mellom anna var representerte med ein influensar iført noko som tilsynelatande var henta frå kostymelageret til Kamilla og tyven. Me snakkar om ankellang bomullskjole, hårband og volangkanta forkle.

Eg har studert nokre eksemplar av tradwife-fenomenet på Instagram. Eg har sett kvinner sende innsmigrande blikk til det mannlege overhovudet idet dei serverer dagens heilsteikte gris, og det har gått kaldt nedover ryggen på meg. Samtidig må eg innrømme at det ikkje berre er av sosiologisk interesse eg har observert desse kontoane. Eg må vedgå at eg kanskje ikkje har lika, men eg har lagra. Iste- og suppeoppskrifter, hagetips og ja, det hender eg snublar over ein prinsesseaktig snørebluse som hamnar i skjermbiletearkivet mitt. Sanninga er at eg har beundra dei.

Når arbeidsdagen er over, ungen er henta og eg og sambuaren min har overvunne nok ein ettermiddag, då har eg lege djupt nedi ein skiten sofa, forsøksvis blind for dei ultraprosesserte pastaskruane på parketten og den tomatflekkete strømpebuksa i kattesanden. Langt inni det mest ultrafeminine, gammalrosa djupet av internettet har eg lege, og eg har drøymt om å bake brød frå botnen, om å dyrke mine eigne grønsaker, om å mjølke mi eiga ku.

 Eg har lite å klage over, men eg klagar likevel.

Eg har fantasert om vaska hår og reine klede og ryddig heim. Og når eg dagen deretter har sete i arbeidsskiftets tredje møte, då har eg drøymt om den vesle, varme toåringen min som eg same morgon forbanna meg sjølv for at eg fekk, og eg har lengta etter å halde han tett inntil meg slik desse forbanna influensarane er i stand til å gjere på unekteleg biletskjønt vis. Det viser seg at eg, ein progressiv feminist, har meir til felles med tradwifes enn hugnaden for mønstra skaut. Sambuaren min, som har registrert denne dissonansen i kjærasten sin, har døypt meg radwife.

Det finst fleire av oss, det vil seie, oss venstreorienterte feministar som erkjenner utfordringane det moderne likestillingsprosjektet har påført oss. Og dette vil eg gjere klinkande klart, for no som høgresida absurd nok synest å ha teke monopol på maskuliniteten, aktar eg ikkje å la dei få femininiteten i tillegg. Lengten etter barn, fritid eller ein heim som oppfyller arbeidsmiljøkrava på jobben, treng nemleg ikkje å vere synonymt med fascisme.

Så til alle arbeidande mødrer der ute som har fått ambisjonane sine smelt i trynet og no står oppi ei identitetskrise: Før de gir etter for sirenesongen frå dei reaksjonære og melder dykk inn i KrF, les heller Linn Stalsbergs bok Er jeg fri nå?, der forfattaren frå eit standpunkt godt forankra på venstresida greier ut om likestillingsprosjektets baksider. Stalsberg rokkar ikkje ved den nødvendige likestillingskampen for å sikre kvinners rett til arbeid og inntekt, men evnar likevel å påvise at likestillinga har skjedd på maskuline premissar og påført oss fulltidsarbeid utan at omsorgs- og husarbeidet har forsvunne.

Resultatet er tidsklemma: ein kvardag karakterisert av stress, dobbeltarbeid og ei konstant balansering av familiens og arbeidsgivarens motstridande interesser. Stalsberg framhevar korleis likestillingsprosjektet har gått i teneste for kapitalismen og har vore til gunst for økonomien, men ikkje nødvendigvis for familieliv, psykisk helse eller kvinnefrigjering.

Også Madeleine Schultz vender seg i Verden brenner og vi skriver om våre barn til samtidas strevande mødrer. Ho minner om at mennesket har evolvert for å oppdra barn i fellesskap, og at arbeidslivet som kvinner no trer ut i, aldri har vore tilrettelagt for å ha barn ved sida av. Schultz framhevar behovet for å synleggjere nettopp arbeidet i omsorgsarbeid og påkallar strukturelle svar på (særleg) kvinners usynleggjorde og ukompenserte arbeidsbyrde.

At tidsklemmeerfaringa rekk langt utover internettets tradwife-minoritet, har fått nytt vitnesbyrd i bestseljarfenomenet Underskudd. Verdien av omsorg (omsett frå dansk av Lars Nygaard). I januar dirra Litteraturhusets fullsette storsal av tilbakehaldne kvinnetårer då den danske forfattaren Emma Holten erklærte at det ikkje er rart depresjonen i samfunnet aukar når me stadig vert tvinga til å prioritere vekk dei meiningsfulle tinga i livet til fordel for skattbar aktivitet.

I Underskudd tek Holten økonomispråkets dominans i samfunnet ved horna og belyser korleis bruttonasjonalprodukt har blitt styrande for kva me reknar som arbeid og verdiskaping. Ho eksponerer BNPs enorme blindsoner i si blottstilling av det irrasjonelle og skadelege ved at til dømes profittmotivert omdanning av urørt natur til forbruksvarer scorar høgt på verdiskapingsindeksen, medan (særleg) kvinners ulønte omsorgsarbeid er verdilaust.

Mange kvinner tyr til private løysingar på tidsklemma: Me jobbar deltid, noko me taper inntekt, pensjon og velferdsrettar på. Dette er eit likestillingsproblem, men i staden for å konkludere med at likestillinga har gått for langt, utfordrar Linn Stalsberg sjølve likestillingsidealet og framhevar kvinnefrigjering som det ideelle, politiske målet.

Felles for desse feministane er at dei tek opp noko som blei verande ein gigantisk elefant i Fredrik Solvangs studio. Der kunne advokatpartnaren i stramt blyantskjørt trygt avvise påstanden om at det å kombinere barn og jobb kan vere problematisk. Panelets administrerande direktør kunne erklære at «det er gøy å jobbe». Debattens heilt essensielle klasseperspektiv blei aldri rørt.

Om Stalsberg, Schultz eller Holten hadde vore inviterte, kunne dei ha nyansert desse ytringane med påminningar om at ikkje alle har tilgang til fleksibel arbeidstid, heimekontor eller andre privilegium som gjer jobben enklare å kombinere med familieliv. Det kunne blitt innvendt at langt færre har tilgang til millionlønna som partnarar og direktørar har, og som kan sørgje for at huset deira vert vaska og middagen vert laga av mor til nokon andre ungar, medan dei sikrar seg kvalitetstid med sine eigne.

Til insisteringa om arbeidslivets gleder kunne deltakarane blitt minte på at ikkje alt arbeid er like frigjerande og sjølvrealiserande; eg skulle gjerne sett direktøren forklare henne som vaskar doen på kontoret, at det er gøy å jobbe. Innverknad og autonomi i arbeidsutøvinga er for nokre få. Dette veit arbeidarklassens kvinner, som alltid har måtta jobbe.

For medan 1800-talets fabrikkeigarfruer kjeda seg i herskapshusa sine og drøymde om likestilling, var arbeidarkvinnene alt i jobb på fabrikkane, der dei pådrog seg groteske lungesjukdommar, ikkje fordi dei ville, men fordi dei måtte. Mødrer som er tvinga ut i fulltidsarbeid av økonomiske grunnar, opplever ikkje nødvendigvis heimen som eit fengsel. Tvert imot kan heim, kjære heim vere staden der ein får sjå ungane sine, dyrke interessene sine og få kvile frå sjefens overvakande blikk.

Eg vert skuffa når eg ser Magnus Marsdal respondere på tradwife-debatten med ei Facebook-utsegn om at han finn det uaktuelt å stå for hushaldets inntekt medan dama «skal ligge hjemme og sole seg i hagen». Ytringa eksemplifiserer usynleggjeringa av kvinners hus- og omsorgsarbeid og vitnar dessutan om ein paradoksal klasseblindskap frå ein av venstresidas fremste talspersonar.

Eg hadde håpa at venstresida – som alt har tapt den maskuline mannen – evna å gripe høvet til å anerkjenne livsopplevinga til den feminine kvinna i staden for å drive henne inn i konservative armar. Eg kunne ønskje nokon ville fremme progressive alternativ til arbeidslinjas reservasjon av velferdsrettar for fast fulltidsarbeidande, eller i det minste løfte fram politiske løysingar som sekstimarsdag eller regulert bustadmarknad, oppskrifter venstresida alt har i partiprogramma sine.

Sjølv kan eg ikkje skryte på meg hardt fysisk arbeid som del av arbeidskvardagen min. Eg er blant dei som har klart å sikre meg pult og dataskjerm som arbeidsverktøy. Dermed har eg lite å klage over, men eg klagar likevel. For blant landets tidsklemte småbarnsmødrer finn ein meg, halvsovande på bussen om morgonen der eg drøymer om at sjåføren skal køyre av vegen og eg skal bli kasta ut av bussen, ut av trafikken, langt vekk frå kontoret; eg skal lande i ein skog eller på eit jorde, og telefonen skal lande ein heilt annan plass og e-posten enda lenger unna.

For sjølv om eg har ein komfortabel kontorjobb, er eg bunden til kontorets komfort førti timar i veka. Og sjølv om eg har åtte års utdanning, har eg fire sjefar over meg som følgjer vennleg med på «produksjonen» min. Og eg innrømmer at eg tidvis har vore usikker på om det å bruke dagane framfor dataskjermen er så mykje meir verdifullt enn å vere heime og bake surdeigsbrød til familien.

Kronikken er hentet fra Dag og Tid, 16.11.2025, Skriftemål frå ei radwife.